قاسم فراهانی در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «آوای اراک» گفت: قیام ۲۹ بهمن به رویدادی در ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ در شهر تبریز اشاره دارد که از نقاط عطف مهم در روند شکلگیری انقلاب اسلامی ایران بود. علتهای اصلی قیام ۲۹ بهمن چهلم شهدای قم بود. در ۱۹ دی ۱۳۵۶ مردم قم در اعتراض به انتشار مقالهای توهینآمیز علیه روحالله خمینی تظاهرات کردند که با سرکوب نیروهای حکومتی و کشتهشدن تعدادی از معترضان همراه شد.
کارشناس مسائل سیاسی استان مرکزی بیان کرد: طبق سنت برگزاری مراسم چهلم، مردم تبریز در ۲۹ بهمن برای بزرگداشت شهدای قم تجمع کردند. قرار بود مراسم در مسجدی در تبریز برگزار شود، اما نیروهای امنیتی از برگزاری آن جلوگیری کردند. این اقدام باعث درگیری و گسترش اعتراضات در سطح شهر شد. در آن زمان نارضایتیهای گستردهای نسبت به حکومت محمدرضا شاه پهلوی وجود داشت.
وی افزود: محدودیتهای سیاسی و نبود آزادی بیان، فعالیت ساواک و سرکوب مخالفان ، نابرابریهای اقتصادی و اجتماعی از جمله دلایل نارضایتی مردم از حکومت پهلوی بود. قیام تبریز به کشته و زخمی شدن تعدادی از مردم انجامید و خود به جرقهای برای برگزاری مراسمهای چهلم بعدی در شهرهای دیگر تبدیل شد. این چرخهٔ چهلمها به تدریج موج اعتراضات را در سراسر کشور گسترش داد.
فراهانی اظهار کرد: در آن روز قرار بود ساعت ۱۰ صبح تجمعی در مسجد قزلی برگزار شود که پیشتر با دعوت جمعی از روحانیون از جمله سید محمدعلی قاضی طباطبایی برنامهریزی شده بود. همچنین مراجع تقلید از جمله سید محمدرضا گلپایگانی و سید کاظم شریعتمداری با صدور اعلامیههایی این روز را عزای عمومی اعلام کرده بودند.
کارشناس مسائل سیاسی استان مرکزی تصریح کرد: با حضور مردم مقابل مسجد و ممانعت مأموران از برگزاری مراسم، تنشها افزایش یافت. در جریان درگیریها، سرگرد مقصود حقشناس، رئیس کلانتری بازار، به سوی یکی از معترضان به نام محمد تجلا شلیک کرد که منجر به شهادت وی شد. همین حادثه جرقه گسترش اعتراضات در سطح شهر را زد.
وی ادامه داد: حرکت اعتراضی به سرعت در گسترهای وسیع از شهر شکل گرفت؛ از محدوده دانشگاه آذرآبادگان تا ایستگاه راهآهن و بخشهای مختلف شهری را دربر گرفت. برای نخستین بار پس از واقعه قیام ۱۵ خرداد، ارتش مستقیماً برای کنترل اوضاع وارد صحنه شد و یگانهای نظامی با تجهیزات سنگین در شهر مستقر شدند. در پی گسترش اعتراضات، مقامات امنیتی استان با تهران تماس گرفتند و با دستور مستقیم محمدرضا پهلوی، نیروهای نظامی برای مقابله با معترضان وارد عمل شدند. با این حال، دامنه اعتراضات به حدی بود که تا ساعتها بخشهایی از شهر از کنترل خارج شد.
فراهانی با بیان اینکه این رویداد نقطه عطفی در روند تحولات انقلاب اسلامی بود، تاکید کرد: قیام ۲۹ بهمن تبریز موجب شکلگیری موجی از اعتراضات چهلمها در شهرهای دیگر شد؛ بهگونهای که چهل روز بعد، شهرهای مختلف کشور شاهد تجمعات گسترده بودند. این روند در نهایت به گسترش اعتراضات سراسری و پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران انجامید.
کارشناس مسائل سیاسی خاطرنشان کرد: بر اساس آمارهای منتشر شده در آن مقطع، صدها نفر بازداشت و تعدادی نیز کشته و زخمی شدند. پس از این حوادث، برخی مقامات محلی برکنار شدند و پیامهایی از سوی رهبران نهضت صادر شد که بر تداوم مسیر مبارزه تأکید داشت. قیام تبریز نشان داد که حرکتهای مردمی از حالت مقطعی خارج شده و به جریان سازمانیافته و سراسری تبدیل شده است.
وی افزود: پس از این واقعه، تحولات مدیریتی در استان آذربایجان شرقی رخ داد؛ رئیس شهربانی تبریز عزل و به تهران احضار شد و استاندار نیز برکنار شد. همچنین روحالله خمینی با صدور پیامی خطاب به مردم تبریز، از قیام آنان حمایت کرد. چهلم شهدای تبریز در ۱۰ فروردین ۱۳۵۷ به صحنهای برای گسترش اعتراضات در شهرهای مختلف تبدیل شد. شهرهای اصفهان، شیراز، یزد، جهرم و اهواز شاهد تجمعهایی بودند که در برخی موارد با درگیری و تلفات همراه شد. این روند نشان داد الگوی برگزاری مراسم چهلم به عاملی برای تداوم و پیوند اعتراضات در سطح ملی تبدیل شده است.
فراهانی با اشاره به بازتابهای خارجی این رویداد تصریح کرد: رسانههای معتبر بینالمللی از جمله واشنگتن پست ، گاردین و نیویورک تایمز و گزارشهایی درباره وقایع تبریز منتشر کردند.
حتی در برخی گزارشها آمار کشتهشدگان بیش از ارقام رسمی اعلام شد که نشاندهنده حساسیت افکار عمومی جهانی نسبت به تحولات ایران بود. در خارج از کشور نیز دانشجویان ایرانی در اروپا واکنش نشان دادند؛ از جمله در برلین شرقی سفارت ایران برای ساعاتی به اشغال دانشجویان درآمد و در وین نیز تجمعهایی همزمان با سفر وزیر امور خارجه ایران برگزار شد. این تحرکات موجب شد اخبار اعتراضات ایران در سطح بینالمللی بازتاب گستردهای پیدا کند.
کارشناس مسائل سیاسی درباره واکنشهای داخلی حکومت وقت گفت: در کنار اقدامات امنیتی، حزب رستاخیز با تشکیل کمیتههایی همچون کمیته راهنمایی و اطلاعات و کمیته اقدام سراسری تلاش کرد منشأ اعتراضات را به عوامل خارجی نسبت دهد. برخی مقامات نیز اظهاراتی درباره نقش کمونیستها یا عناصر غیر بومی در حوادث تبریز مطرح کردند. مجموع این تحولات نشان داد قیام ۲۹ بهمن تبریز صرفاً یک رویداد مقطعی نبود، بلکه به نقطه عطفی در روند گسترش اعتراضات سراسری تبدیل شد؛ روندی که در نهایت به پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران انجامید و ساختار سیاسی کشور را دگرگون کرد.
وی اضافه کرد: مجموع این تحولات نشان میدهد حکومت پهلوی در ماههای پایانی عمر خود، علاوه بر اقدامات امنیتی، به برگزاری تجمعات سازماندهیشده برای بازسازی مشروعیت و کنترل افکار عمومی روی آورد؛ اما روند تحولات اجتماعی و سیاسی کشور به سمتی پیش رفت که این اقدامات نتوانست مانع گسترش اعتراضات شود.
انتهای خبر/
دیدگاهتان را بنویسید